ENGLISH dodaj do ulubionych Wyślij maila
Jesteś w: Skłudzewo > Park
Skłudzewo:
  Historia Skłudzewa
  Kalendarium
  Pałac
  Park
  Galeria


 


     Park

     Dwór posadowiony na lekkim wzniesieniu otoczony jest od strony południowej i wschodniej zielenią. Część wschodnia stanowi las w obrębie, którego znajduje się cmentarz i grodzisko.
Po stronie południowej teren dość gwałtownie obniża się tarasami ku dolinie Wisły. Tu w połowie XIX wieku został park krajobrazowy. Projektowanie ówczesnego parku cechowała dążność do całkowitego zespolenia z naturalnym krajobrazem. Park nie posiadał wido-cznych granic. Zgrupowane masy zieleni przedłużały się jak gdyby w niesko-ńczoność, wtapiały się w okoliczne łąki pola i lasy.
    Park krajobrazowy w Skłudzewie założony został w drugiej połowie XIX wieku. Stanowił część dóbr, na które składały się: dwór, komponowane założenie zieleni wokół dworu, ogrody użytkowe oraz pobliski folwark Gniazdowo.
    Jolanta Chrostowska przeprowadziła analizę wiekową drzewostanu parkowego i potwierdziła równoczesne powstanie dworu i parku.
Wzięła pod uwagę wiek najstarszych drzew: klonów rosnących w układzie szpalerowym przy południowej granicy parku, platanów klonolistnych przed zachodnim szczytem dworu. Te drzewa były świadomie komponowanymi elementami.
    W dostępnych źródłach brak jest jakichkolwiek informacji na temat początków istnienia parku. Nie zachowały się w prywatnych archiwach zdjęcia parku, ale w wyniku intensywnych poszukiwań dotarliśmy do zdjęć pałacu
i okolicznego drzewostanu z okresu około 1890-1905. Pierwsze, szczegółowe materiały kartograficzne, na których widnieje cały obszar dworski, pochodzą z 1909 roku. Od północy granicę parku wyznaczała droga stanowiąca przedłużenie wjazdu, od zachodu - droga schodząca do podnóża skarpy, od południa - trasa do Torunia, od wschodu zaś zadrzewiony teren ze śladami średnioŹwiecznego grodziska.
    Lokalizacja założenia dworsko – parkowego stwarzała znakomite warunki dla projektanta ogrodu. Te elementy to przede wszystkim, odpowiednia wystawa, zróżnicowana rzeźba terenu, sąsiedztwo naturalnego zadrzewienia
i atrakcyjne, dalekie perspektywy. Dzięki takim elementom zaprojektować można było park według wszelkich zasad obowiązujących w sztuce ogrodowej ówczesnych czasów. Jolanta Chrostowska opisuje: Dojazd na teren założenia prowadził od zachodu, od trasy z Dąbrowy Chełmińskiej i kończył się przed frontem dworu usytuowanym przy krawędzi skarpy pradoliny Wisły. Główne wnętrze parkowe skomponowano z południowej strony dworu.
Obszerna polana, ujęta od wschodu i zachodu zwartymi masywami drzewostanu, sięgała na całą głębokość skarpy. Od południa zamykał ją rząd klonów pospolitych stanowiących jednocześnie obsadzenie drogi do Torunia. Podkreślić należy, że ani drzewa, ani droga nie zasłaniały dalekich perspektyw - wręcz przeciwnie - wzbogacały krajobraz okolicy wciągniętej w kompozycję parku. Autorka dodaje, że główna oś widokowa prowadząca od dworu przebiegała przez największą polanę, aż po linię horyzontu. Przed dworem z wnętrza polany rozchodziły się promieniście inne osie widokowe
w kierunku południowym. Osie te obejmowały swym zasiągiem rozległe plany z widocznymi malowniczymi łąkami, szachownicą pól uprawnych, drogami wysadzanymi szpalerami drzew i grupami śródpolnych zadrzewień.
    Jolanta Chrostowska tak opisuje park z północnego skraju w kierunku północno-wschodnim gdzie rozciągał się pejzaż - płaska równina z łąkami, polami, kępami naturalnego zadrzewienia.
Właśnie stąd biegła droga stanowiąca kontynuację wjazdu. Po zachodniej stronie dworu droga rozwidlała się w formie „gęsiej stopki". Jedno rozgałęzienie wiodło wzdłuż północnej granicy, drugie przecinało park w kierunku południowo-wschodnim, trzecie natomiast schodziło niemal prostopadle w dół skarpy. Wszystkie połączenia wiązały się z aleją klonową przy południowej granicy parku. Środkowe rozwidlenie prowadziło do rodzinnego cmentarza i kończyło się we wschodnim narożniku, w miejscu, gdzie kiedyś wznosił się średniowieczny grodek rycerski. Można sądzić, że lokalizację cmentarza przewidziano już
w momencie zakładania parku. Jak wynika z jedynej zachowanej inskrypcji pochówek miał miejsce już
w 1873 roku, a więc osiem lat po objęciu w posiadanie majątku przez Brauera. Wschodnią i zachodnią część parku zajmowało zbocze skarpy, które w tych kierunkach opadało łagodniej niż od strony południowej. Układ zadrzewienia tworzył tu szereg większych i mniejszych swobodnie ukształtowanych wnętrz parkowych. W zachodnim skraju parku brały początek liczne źródełka spływające do nieckowatego zagłębienia przy jego południowo-zachodniej granicy. Łączyły się one z gęstą siecią cieków wodnych przecinających w różnych kierunkach dno pradoliny Wisły .
Na północnym wschodzie park „wzmacniał” naturalnie zadrzewiony obszar. Tam w gęstym kompleksie zieleni ukryte jest najstarsze drzewo Skłudzewa - rosnące na stromym zboczu 400 letni dąb zwany Dębem Hrabiny i uznany jako pomnik przyrody.
    W XIX-wieku modne było wzbogacanie rodzimego materiału roślinnego
o gatunki obce, atrakcyjne pod względem pokroju, ulistnienia, czy innych wyróżniających cech. Drzewa takie sadzono zwykle w parkach krajobrazowych pojedynczo na obszernych polanach, szczególnie dbając
o właściwe warunki ich ekspozycji. W parku skłudzewskim upodobania te zrealizowano przed zachodnim szczytem dworu. Głównym akcentem polany stał się soliterowy platan klonolistny, dziś pomnikowy okaz o pięknej symetrycznej koronie i charakterystycznej oryginalnej korze.
Drugi dorodny platan znajduje się przy drodze dojazdowej do pałacu. Badając źródła dowiadujemy się, że elementy pierwotnej kompozycji założenia zmieniały się wraz ze zmianami gospodarza obiektu. Dwór pełnił funkcję rezydencji rodzinnej, co najmniej do końca XIX wieku. W 1907 roku, po parcelacji, właścicielem działki, na której znajduje się dwór i park, stało się Państwo Pruskie, a ziemią dysponowała Komisja Osiedleńcza dla Prus Zachodnich i Poznańskiego w Poznaniu.
    Po II wojnie światowej zespół pałacowo parkowy służył jako sklep, biblioteka, szkoła, mieszkania prywatne. W wyniku użytkowania dworu i parku przez tak wielu różnych użytkowników zmienił się sposób wykorzystania najbliższego otoczenia. Najistotniejsze fragmenty kompozycji parkowej zostały zmienione zgodnie z potrzebami aktualnych użytkowników. Teren podzielono ogrodzeniami z siatki
i założono warzywniki dla mieszkańców dworu, najbliższa polana z południowo-wschodniej strony służyła jako boisko szkolne. Tereny te były szczególnie intensywnie eksploatowane i niszczone.
Pawilon ogrodowy zamieniono na ustępy. Reszta parku była w mniejszym stopniu wykorzystywana
i mniej dewastowana. Jednak z braku jakiejkolwiek pielęgnacji pierwotna kompozycja zmieniała się.
    Niekontrolowany rozrost samosiewów sprawił, że zmianie, a w szczegól- ności zmniejszeniu, uległy zarysy wnętrz parkowych i mniej czytelne stały się główne osie widokowe. Jak wynika z dokumentacji od 1989r, Fundacja stając się jedynym gospodarzem całego obiektu przystąpiła w ramach Programu Krajobraz do intensywnej rekonstrukcji parku.
    Dzięki dobrym glebom, korzystnym warunkom wodnym i odpowiedniej wystawie roślinność w parku jest wyjątkowo bujna, chociaż zróżnicowanie gatunkowe nie jest zbyt wielkie. Na terenie parku do 1990 roku stwierdzono dwadzieścia gatunków drzew i dziesięć gatunków krzewów. Z iglastych znaleziono trzy gatunki: świerk pospolity, modrzew europejski i żywotnik zachodni, co stanowi zaledwie 1,5% całego zadrzewienia. W drzewostanie dominują: grab pospolity, klon pospolity i dąb szypułkowy. Naturalny podrost budują głównie: klon pospolity, jesion wyniosły i grab pospolity.
W grupie drzew najstarszych, ponad 120-letnich, zanotowano najwięcej klonów pospolitych. Są w parku również dwa gatunki dębów: dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy oraz pojedyncze okazy jesiona wyniosłego i platana klonolistnego. Dwa egzemplarze drzew zostały uznane jako pomniki przyrody: dąb szypułkowy - tak zwany „dąb Hrabiny" o obwodzie 411 cm, z numerem ewidencyjnym 103, chronionym od 1975 roku, oceniany na 400 lat; platan klonolistny - obwód 270 cm, numer ewidencyjny 310, wiek 140 lat .
Kilka innych okazów - klony, jesion i dąb bezszypułkowy osiągnęły także rozmiary wymagane dla uznania ich jako drzewa pomnikowe.
    Wszystkie tereny zielone (park, ogrody kwiatowe, amfiteatr nad wodą, drogi i pobocza dojazdowe do pałacu) udostępniane gościom – plastykom, dzieciom, młodzieży i dorosłym, turystom i mieszkańcom Skłudzewa.