Wykopaliska archeologiczne uwarunkowania historyczne i struktura społeczna Skłudzewa oraz kalendarium.

     Skłudzewo położone jest na obszarze jaki od najdawniejszych czasów był terenem intensywnego osadnictwa. Dogodne warunki do osiedlania się ludzi stwarzało sąsiedztwo rozległej doliny Wisły i mocno rozwinięta sieć hydrograficzna, a także dobre gleby związane z wylewami rzeki. Pierwsze ślady stałego pobytu człowieka pochodzą sprzed sześciu tysięcy lat tj. 4000 p.n.e. Według archeologów zajmował się on prymitywną uprawą roślin i chowem zwierząt.
    W okresie trwania kultury łużyckiej od ok. 1300 lat p.n.e. powstał na tym terenie pierwszy kompleks osadniczy. Potwierdzają to badania archeologów niemieckich z początku XX wieku, którzy pozyskali pierwsze źródła arche-ologiczne tej kultury. W czasach średniowiecznych nastąpił kolejny etap intensywnego rozwoju, czego dowodem są pozostałości grodów-jednego późnośredniowiecznego
w Skłudzewie i dwóch wczesnośredniowiecznych w Rzęczkowie. Przeprowadzone badania skłudzewskiego grodziska ujawniły liczne zabytki ruchome, fragmenty kolczug, groty bełtów do kusz oraz inne przedmioty codziennego użytku. Badania powierzchniowe ujawniły też liczne ślady po osadach związane z funk- cjonowaniem grodu. W zapisach źródłowych wymieniane jest Skłudzewo jako dobro rycerskie zależne od Zakonu Krzyżackiego. Wymienieni rycerze wywodzący się ze szlachty Hanus ze Skłudzewa
i Dytrych zobowiązani byli do wystawienia w razie wojny jednego rycerza
w zbroi lekkiej. Wieś o polskiej nazwie zasiedlona przez ludność polskiego pochodzenia została w XV wieku opanowana przez Zakon. Nazwę wsi zniekształcano w różny sposób, ponieważ przybywający z różnych stron na przestrzeni lat nie mogli sobie jej przyswoić. W dokumentach na przestrzeni wieków występują: Skłudziewo, Szczołdzaw, Sklachzaw, Skłodzewo, Kłodzewo.
    W 1414 roku w wojnie z Zakonem Krzyżackim wieś uległa poważnemu zniszczeniu wojska polskie zabrały braciom zakonnym cały dobytek, a wieś spalili . Po obaleniu władzy krzyżackiej w 1454 roku lub po zakończeniu wojny Skłudzewo zostało przekazane Toruniowi za wierność w walce z Krzyżakami.
    Kolejne lata przynosiły zmiany właścicieli dóbr skłudzewskich. Raz były one nabywane drogą wymiany, innym razem oddawano je w dzierżawę. W 1515 roku właścicielem Skłudzewa stał się Andrzej Dorpowski i przez 220 lat Skłudzewo pozostawało w rękach kolejnych pokoleń rodziny Dorpowskich. Ostatnie dziedziczenie w tej rodzinie odnotowano w 1770 roku. Przez cały czas kolejni właściciele posiadali dawne przywileje dóbr rycerskich: prawo do polowań, prawo do łowienia ryb, mieli też przywilej pędzenia gorzałki i garowania piwa ponieważ w Skłudzewie była gorzelnia i browar. Następujące po sobie trzy kolejne rozbiory Polski miały wpływ na to, że co kilka lat zmieniali się właściciele Skłudzewa.
    W 1782 roku Katarzyna Chrząstwoska sprzedała Skłudzewo Józefowi Kalksteinowi referendarzowi rządowemu, późniejszemu szambelanowi dworu. W 1792 roku Skłudzewo kupił od Kalksteina prezes dworskiego Sądu Pruskiego Henryk Fryderyk von Kleist. Po dziewięciu latach odsprzedał majątek obdarzony specjalnymi przywilejami zwykłemu Mie-szczaninowi Samuelowi Wolfowi. Po śmierci kolejnych spadkobierców z rodziny Wolffów w 1855 roku Skłudzewo nabył Juliusz Freitag, aby w 3 lata później sprzedać wieś baronowi Ludwikowi von Littwitzowi. Cena majątku wciąż zwyżkowała i po kolejnych trzech latach Skłudzewo kupił Karol Konig za cenę, 137500 talarów. Krystyna Kalinowska
w publikacji Skludzewo gmina Zławieś Wielka uważa, że taka częsta zmiana właścicieli majątku Skłudzewo spowo-dowana była tym, że (...)żywioł niemiecki, mimo wielkiego nacisku kolo-nizacyjnego ze strony władz pruskich nie mógł tutaj zapuścić korzeni, a ko- lejni właściciele traktowali kupno majątku jako lokatę kapitału, na co wskazywała stale rosnąca jego cena .
    W kwietniu 1863 roku Skłudzewo wraz z należącym do niego folwarkiem Gniazdowo oraz kawałkiem gruntu w Stanisławkach zostało wystawione na przymusową licytację. Pomimo regularnych prób kolonizatorskich w zaborze pruskim w tym okresie jeszcze we wsi przeważał żywioł polski.
Na 217 mieszkańców było 76 ewangelików i 135 katolików, 6 było niewiadomego wyznania. Do tego czasu nazwa wsi nie została zmieniona. W wyniku wspomnianej licytacji w 1863 roku majątek kupił Niemiec z Bre-my August Brauer. Nie był on poddanym króla pruskiego i musiał się, starać o pozwolenie na kupno dóbr skłudzewskich. Pozwolenie otrzymał, ale do czasu uzyskania naturalizacji nie miał prawa zarządzać majątkiem osobiście, czynił to w jego imieniu plenipotent będący poddanym pruskim. Po przejęciu przez Brauera majątku Skłudzewo otrzymało niemiecką nazwę Hohenhausen. Nazwa ta stała sie oficjalną nazwą wsi aż do 1918 roku. Brauer przystąpił do rozbiórki starego dworu pozostawiając nienaruszone piwnice (jedną z XV wieku
i drugą z czasów nowożytnych). Budowę nowego dworu zlecił architektowi pozostającemu pod wpływem tzw. budownictwa pruskiego.
     W 1884 roku po śmierci żony i pożarze dworu, Brauer sprzedał majątek Cosse Salomonowi
z Berlina. A po jego śmierci w 1893 roku wdowa Fryderyka Salomon sprzedała Skłudzewo lekarzowi z Berlina Martinowi Mendelsonowi. Nowy właściciel gospodarował tylko 3 lata.
W 1897 rozpoczął parcelację majątku sprzedając kolonistom niemieckim pierwsze parcele położone w pra- dolinie Wisły, kolejne w 1902 roku.
W parcelacji główną przeszkodę stanowił dwór, którym żaden z niemieckich kolonistów nie był zainteresowany, ponieważ był za duży i zbyt kosztowny
w utrzymaniu. Z tego powodu dwór skłudzewski upaństwowiono
i zamieniono na szkolę oraz mieszkanie dla nauczyciela. Władze pruskie nie chciały remontować starej rozsypującej się szkoły, tym bardziej, że spodziewano się napływu nowych kolonistów i dużego przyrostu ludności.
Z powodu daleko posuniętej parcelacji w 1904 roku, przekształcono Skłudzewo, dawne dobro rycerskie na okręg gminny (Landsgeminde). W 1904 roku zrealizowano też przebudowę dworu z adaptacją na dwuklasową szkołę z pełnym wyposażeniem, mieszkaniem nauczyciela i boiskiem. Szkole przyznano tez 3, 25 ha ziemi, z której miał korzystać nauczyciel.
    Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w roku 1918, aż do roku 1939 dwór nadal pełnił funkcję szkoły dla wsi liczącej 350 mieszkańców, z czego połowę stanowili Niemcy. W tym czasie we wsi była oberża, handel kolonialny, kuźnia, warsztat szewski i krawiecki oraz gminny dom dla ubogich z 4 pokojami.
     Podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1939-1945 we dworze odbywały sie szkolenia młodzieży hitlerowskiej Hitlerjugend. Przez pewien czas mieścił się tez obóz przejściowy dla polskich dzieci, które miały być poddane germanizacji. Po zakończeniu II wojny światowej dwór stał się ponownie własnością Skarbu Państwa i nadal pełnił funkcję szkoły oraz mieszkania dla nauczycieli. Okazjonalnie budynek wraz z przyległym parkiem wykorzystywano do organiza-cji festynów ludowych z okazji 1 maja, Zielonych Świąt, 22 lipca, organizowano kolonie letnie dla dzieci i młodzieży oraz obozy harcerskie.
W styczniu 1989 do pomieszczeń dworu wprowadzono sklep spożywczy.
    Ważnym wydarzeniem stało się we wrześniu 1989 roku przekazanie przez Skarb Państwa zespołu pałacowo – parkowego w wieczyste użytkowanie nowopowstałej Fundacji Piękniejszego Świata. W tym czasie część pomieszczeń zajmowały przygotowywane do likwidacji 3 - klasowa szkoła podstawowa z 19 uczniami, 2 mieszkania nauczycielskie i sklep. Opuszczenie budynku przez lokatorów następowało etapami. W 1989 roku zwolniono pierwsze mieszkanie nauczycielskie na piętrze dworu. W 1990 wyprowadzono sklep do wyremontowanego i zaadaptowanego przez Fundację budynku Klemensa Kiesielewskiego. W roku 2000 szkoła została przeniesiona do Rzęczkowa, a w 2003 roku zlikwidowane zostało ostatnie mieszkanie nauczyciela i dopiero wtedy Fundacja przejęła w posiadanie cały obiekt pn. zespół pałacowo parkowy.
     W 1991 roku zespół pałacowo parkowy został wpisany do Rejestru Zabytków pod nr 613. Fundacja od początku stawiała na aktywizowanie szerokiego grona osób fizycznych i prawnych do czynnego włączania się w program odrestaurowania zabytkowego zespołu pałacowo parkowego i utworzenia w nim stałej bazy plenerowej dostępnej wszystkim plastykom, dzieciom, młodzieży i dorosłym. W pałacu urządzono pracownie rożnych technik: malarskich, rysunkowych, graficznych, rzeźby, pracownie fotograficzna, gabinet metodyczny, galerię wewnątrz pałacu i plenerze, ogólnodostępną kaplicę.
    W tym okresie w Skłudzewie mieszka 250 mieszkańców. Obiektami udostępnianymi szerokiemu ogółowi zainteresowanych są: pałac, park, grodzisko, amfiteatr ze stawem galerie. W budynkach leżących nieopodal znajdują się pokoiki gościnne dla 20 osób.

Kalendarium
  • 1300 - 1100 p.n.e. - relikty z czasów kultury łużyckiej (zbiory Muzeum w Grudziądzu)
  • XIV w. - gród z drewnianą wieżą mieszkalną otoczony podwójną fosą
  • 1409 r. - wymieniani są rycerz Hanuś oraz Dytrych ze Skłudzewa
  • 1414 r. - podczas wojny z Zakonem Krzyżackim wieś ulega poważnemu zniszczeniu (spaleniu)
  • 1423 -1424 r. - na Skłudzewie wymieniani są bracia Bartold i Pietrasz
  • 1515 r. - Andrzej Dorpowski spłaca sumą 215 marek ciążących na Skłudzewie niejakiego Fabiana       Wolskiego
  • 1523 r. - Bartłomiej Przyłubski ceduje swój udział na Skłudzewie Michałowi Kranichowi von Postnik
  • 1533 r. - Andrzej Krowicki, alias Dorpowski, kupuje od doktora Michała Postnika jego dziedziczną       część na Skłudzewie 1588 r. - spadkobiercy doktora Michała Bandy, mieszczanie toruńscy - Henryk
      i Prakseda Ambartowscy oraz Franciszek i Barbara Zachariasowie sprzedają swe prawa do połowy       Skłudzewa Jerzemu Głuchowskiemu, ten jednakże jeszcze w tym samym roku odstępuje je Łukaszowi       Dorpowskiemu
  • 1594 r. - miasto Toruń zawiera z Walerianem Bystramem umowę dotyczącą wymiany trzech wsi       należących do niego, to jest Orzechowa, Rychnowa i Borówna - na Skłudzewo, za dopłatą 40 tysięcy       florenów; nie jest to jednak sprzedaż, lecz oddanie w dzierżawę
  • 1620 r. - Eufrozyna Krokowska, żona sędziego ziemskiego puckiego Ernesta, kupuje od miasta Toruń       wieś Skłudzewo
  • 1627 r. - Krokowscy sprzedają Skłudzewo Michałowi Dorpowskiemu, sędziemu ziemi chełmińskiej
  • 1688 r. - właścicielem Skłudzewa jest Andrzej Dorpowski
  • 1709 r. - właścicielem Skłudzewa jest Wojciech Dorpowski
  • 1732 -1736 r. - spór sądowy Wojciecha Dorpowskiego z siostrami, które zarzucaj ą mu, że       bezprawnie sprzedał Skłudzewo Chryzostomowi Browińskiemu, ożenionemu z Urszulą Dorpowską
  • 1777 r. - Skłudzewo dziedziczy córka Browińskich, Katarzyna Chrząstowska
  • 1782 r. - Skłudzewo kupuje Józef Kalkstein
  • 1792 r. - Kalkstein sprzedaje Skłudzewo prezesowi dworskiego sądu pruskiego, Henrykowi       Fryderykowi von Kleist
  • 1802 r. - Kleist sprzedaje Skłudzewo Samuelowi Wolffowi
  • 1855 r. - właścicielem wsi jest Juliusz Freitag
  • 1858 r. - właścicielem Skłudzewa jest baron Ludwik von Liittwitz
  • 1861 r. - właścicielem Skłudzewa jest Karol Kónig
  • 1863 r. - przymusowa licytacja majątku, który kupuje przybysz z Bremy, August Brauer
  • po 1863 r. - budowa obecnego dworu
  • 1884 r. - dwór z przyległościami kupuje Cosse Salomon z Berlina
  • 1897 r. - Skłudzewo kupuje lekarz z Berlina, Martin Mendelsohn
  • 1900 r. - pierwsza parcelacja majątku
  • 1902 r. - upaństwowienie majątku, adaptacja budynku dworskiego na szkołę
  • 1939 -1945 r. - ośrodek szkoleniowy niemieckiej organizacji młodzieżowej Hitlerjugend, a także obóz       przejściowy dla dzieci polskich, które mają być poddane zniemczeniu
  • 1945 r. - do chwili obecnej (1996 rok) w budynku mieści się szkoła oraz mieszkanie dla nauczyciela
  • 1989 r. - część wschodnią budynku przejmuje Fundacja Piękniejszego Świata, reszta budynku jak       wyżej